بميرانم مشمول رحمت من خواهد بود . » « 84 » در اين معنا اخبار ديگرى نيز وارد شده است . در برخى روايات اين تبديل تفسير شده است به اين كه خداوند گوشت و خون و پوستى به او مىدهد كه در آنها گناه نكرده است ؛ « 85 » و شكايت تفسير شده است به اين كه بگويد : به چيزى گرفتار شده‌ام كه كسى بدان مبتلا نشده ، و آنچه به من رسيده به هيچ كس نرسيده است ، گفته‌اند : شكايت اين نيست كه بگويد : ديشب را بيدار بودم ، و امروز تب دارم و امثال اينها . « 86 » در روايتى از امام صادق ( ع ) آمده است : « كسى كه شبى را با حالت بيمارى بسر آورد و آن را بر خود بپذيرد و شكر آن را به جا آورد ، ثواب شصت سال عبادت براى اوست . » پرسيدند : پذيرفتن آن چگونه است ؟ فرمود : « بر آن صبر مىكند و درد خود را به كسى اظهار نمىكند و چون بامداد شود خدا را در آنچه بر او گذشته است سپاس مىگويد . » « 87 » از امام باقر ( ع ) دربارهء صبر جميل پرسيدند فرمود : « آن صبرى است كه از آن به مردم شكايت نمىكند . » « 88 » غزّالى مىگويد : اگر بگويى : با چه چيزى به درجهء صبر بر مصيبتها مىتوان رسيد در حالى كه اين امر در اختيار انسان نيست و وى چه بخواهد و چه نخواهد چاره‌اى ندارد ، و اگر مراد از صبر آن است كه در نفس وى نسبت به مصيبتى كه بر او وارد شده نفرت و كراهتى نباشد اين امر نيز از اختيار او بيرون است ؟ پاسخ اين است كه بدانى تنها زمانى از جرگهء صابران بيرون مىرود كه در برابر مصيبت جزع و بيتابى ورزد و گريبان چاك كند و به صورت بزند و در شكايت و اظهار اندوه و افسردگى مبالغه كند و عادت خود را در لباس و خوراك و فرش تغيير دهد ؛ و اين امور همگى در اختيار اوست . از اين رو بايد از همهء اينها دورى جويد و خشنودى خود را به قضاى الهى اظهار كند ، و بر روش معمول خود ادامه دهد ، و معتقد باشد كه آنچه از

--> ( 84 ) همان مأخذ ، 3 / 115 ، شمارهء 1 . ( 85 ) همان مأخذ ، 3 / 116 ، شمارهء 6 . ( 86 ) همان مأخذ 3 / 116 ، شمارهء 1 . ( 87 ) همان مأخذ 3 / 116 ، شمارهء 5 . ( 88 ) همان مأخذ ، 2 / 93 ، شمارهء 23 .